« February 2009 | صفحه‌ی اصلی | December 2009 »

بايگانی: November 2009

November 12, 2009

سير ظهور انديشه‌ی آزادی در ايران -قسمت دوم: آزادی هم‌چون فصلی از دفتر اصلاح



«عقاید اهل ایران آزاد خواهد بود».
میرزا ملکم، دفتر تنظیمات


کمی پیش‌تر از آن‌که ممتحن‌الدوله نومیدانه شمه‌ای از داستان آزادی را واگوید و به‌افسوس ساکت نشیند، میرزا ملکم خان ناظم‌الدوله دفتر تنظیمات یا  کتابچه‌ی غیبی خود را به مشیرالدوله، صدر اعظم وقت، عرضه کرد. او این نخستین طرح قانون برای اداره‌ی امور حکومتی ایران را در ۱۲۷۵ق تنظیم کرد؛ هنگامی که ناصرالدین شاه جوان بود و ملکم به او امید داشت و سودای اصلاحات از بالا خام نمی‌نمود. ملکم در قانون سوم دفتر تنظیمات به بیان هشت فقره از حقوق ملت می‌پردازد: ۱) تساوی در برابر قانون؛ ۲) موروثی نبودن مشاغل و مناصب دیوانی؛ ۳) حق مساوی مردم در تصدی مناصب دیوانی؛ ۴) منع مصادره‌ی غیرقانونی اموال؛ ۵) منع حبس غیرقانونی؛ ۶) منع ورود غیرقانونی به خانه‌ی افراد؛ ۷) آزادی عقیده (عین عبارت او چنین است: «عقاید اهل ایران آزاد خواهد بود»)؛ ۸) اخذ مالیات به‌موجب قانون مخصوص. 

ادامه‌ی «سير ظهور انديشه‌ی آزادی در ايران -قسمت دوم: آزادی هم‌چون فصلی از دفتر اصلاح»

November 9, 2009

سير ظهور انديشه‌ی آزادی در ايران - قسمت اول: آزادی هم‌چون برگی از سفرنامه‌ی فرنگ

توضیح: مطلب زیر قسمت اول از جستاری است که در هفت بخش سیر ظهور مفهوم نوین آزادی در «عصر بیداری ایرانیان» (از شکست ایران در جنگ‌های ایران و روس تا به ثمر رسیدن انقلاب مشروطه) را بررسی می‌کند.

«[انگلستان]؛ ولایتی به این امنیت و آزادی که او را ولایت آزادی می‌نامند و در عین آزادی به نوعی انتظام پذیرفته که از پادشاه الی گدای کوچه، کلاً موافق نظام ولایتی، مقید هستند».
سفرنامه‌ی میرزا صالح‌ شیرازی


شکست قشون عباس‌میرزا در جنگ‌های ایران و روس (دور اول: ۱۲۱۸-۱۲۲۸ق؛ دور دوم: ۱۲۴۱-۱۲۴۳ق)، نخستین نمود آشکار ناتوانی سنت در رویارویی با تجدد بود. حکومت‌های ایرانی در کارنامه‌ی تاریخی خود سابقه‌ی ناکامی و شکست داشته بودند. بارها گروه‌ها و تیره‌های ساکن ایران بر حاکمان خود شوریده بودند و سلسله‌ی قدرت را برانداخته بودند؛ بارها ایران مغلوب بیگانه شده بود؛ اما پیش از این احساس عقب ماندگی را تجربه نکرده بود و بدون سلطه‌ی سیاسی بیگانگان مجبور به قبول اندیشه و فرهنگ آنان نشده بود. برخی از پژوهندگان تاریخ اندیشه و سیاست ایران معاصر این واقعه را آغاز حرکت بیداری ایرانیان دانسته‌اند؛ حرکتی که به جنبش مشروطیت ایران انجامید . پی‌بردن ایرانیان به عقب‌ماندگی نسبت به جهان جدید التفاتی بی‌سابقه بود . 

ادامه‌ی «سير ظهور انديشه‌ی آزادی در ايران - قسمت اول: آزادی هم‌چون برگی از سفرنامه‌ی فرنگ»

Free counter and web stats